Kom ik aan op pagina 6, staat er een vetgedrukt artikel met de kop “Gemeentesite moet drempelvrij”. Nu werk ik bij het project Webrichtlijnen bij ICTU, dus ik dacht gelijk ‘Wat goed! Eindelijk goede gratis publiciteit!’. Alhoewel, nog niet zo lang geleden is er veel onjuiste persaandacht rondom het onderwerp geweest, waarbij verwarring was ontstaan na een brief van Staatssecretaris Bijleveld (BZK) waarin ze aangaf geen wettelijke plicht op toepassing van de webrichtlijnen te leggen. Geheel in lijn met het beleid (en ons eigen standpunt): de lagere overheden hebben eigen verantwoordeelijkheid, en ze hebben zich op 1 december 2008 gecommiteerd aan realisatie van het Nationaal Uitvoeringsprogramma Dienstverlening en e-overheid, dus een verplichting is er wel –alleen geen wettelijk mandaat. Misschien dat dat misverstand in dit artikel wordt rechtgezet.

Met goede moed begon ik het artikel te lezen.  Maar al gelijk bij de eerste zin gaat het fout.

De verplichte invoering van richtlijnen voor de toegankelijkheid van overheidswebsites voor burgers met een lichamelijke beperking, gaat gemeenten tientallen miljoenen euro’s kosten.

Het gebeurt vaak dat ‘toegankelijkheid’ wordt verengd tot ‘toegankelijkheid voor mensen met een functiebeperking’ en zelfs tot ‘toegankelijkheid voor visueel gehandicapten’. Uitgangspunt van het overheidsbeleid is echter dat niemand mag worden buitengesloten van de toegang tot online informatie en dienstverlening van de overheid. Dat uitgangspunt omvat niet alleen mensen met een functiebeperking, maar ook gebruikers van allerhande web-enabled apparaten (zoals mobiele telefoons), besturingssystemen (zoals Linux en het Apple besturingssysteem OSX) en browsers (zoals Firefox, Opera en Safari). Om dat doel te bereiken zijn enkel de minimale toegankelijkheidseisen niet toereikend.
De bewering ‘gaat gemeenten tientallen miljoenen euro’s kosten’ wordt niet onderbouwd en is dus niet verifieerbaar.
Met toepassing van de Webrichtlijnen wordt ingezet op nieuw te bouwen websites, waarbij er vanuit wordt gegaan dat de economische levensduur van een (versie van een) website tussen 3 en 5 jaar ligt. Of het goedkoper of juist duurder is heeft niet alleen betrekking op de fase van bouw van een website. Het gaat over de totale kosten en het rendement op de investering. Het stellen van duidelijke eisen vooraf, in combinatie en er op toezien dat ook daadwerkelijk invulling wordt gegeven aan die eisen is een probaat middel om een project om het project en de projectkosten in de hand te kunnen houden. Het stellen van kwaliteitseisen, wat dat zijn de webrichtlijnen immers, kost geld, maar het niet stellen van dergelijke eisen blijkt vaak uiteindelijk nog meer te kosten. De belangrijkste risico’s die succes in de weg staan zijn het vermogen van opdrachtgevers om adequaat sturing te geven en het gebrek aan kennis en kunde van opdrachtnemers om vooraf overeengekomen afspraken na te komen.

De Volkskrant  haalt vervolgens een gespecialiseerde websitebouwer erbij, ene Donald Hessing van VX Company. Dit verbaasde me, want ik ken inmiddels aardig wat (namen van) webrichtlijnen experts, maar meneer Hessing is nog nooit op mijn radar gesignaleerd. Maar dat zegt wellicht meer over mijn radar dan over meneer Hessing. Dus ik ging direct op onderzoek uit.

VX Company is  een IT dienstverlener:

Dagelijks werken onze IT-professionals aan de ontwikkeling, integratie, testen en het beheer van applicaties en infrastructuren die cruciaal zijn voor de bedrijfsvoering van onze opdrachtgevers. We bestaan sinds 1988, onze standplaats is Baarn en we tellen 275 mensen.
VX Company biedt een breed pakket diensten aan; van full service projecten, detachering tot beheer op basis van een SLA. [bron]

Zij specialiseren zich in Miscrosoft, ORacle en Java applicaties –let op het aantal keren dat de term web in bovenstaande voor is gekomen. Precies: nul keer. Dan kijken we snel naar hun referenties:

Onze referenties

› Agendia (remote beheer)
› Athlon (Unix integratie)
› BCT Guiding Documents (Test consultancy)
› Blauwhoed (remote beheer)
› CFI (migratie Oracle 10g)
› CIV (applicatie integratie)
› Cordares (Java ontwikkeling)
› CvdM (.NET ontwikkeling)
› De Lage Landen (Unix beheer)
› Gemeente Den Haag (.NET ontwikkeling)
› Groothandel (.NET consultancy)
› Imation (Java portaal)
› Interpolis (applicatie integratie)
› Intraffic (Test services)
› Ministerie van Financiën (Oracle ontwikkeling)
› Morgan Stanley (Java consultancy)
› Oasen (Unified Comm.)
› Oasen (migratie Oracle 10g)
› Oasen (Oracle consultancy)
› Organon (migratie Oracle 10g)
› Slokker Bouwgroep (remote beheer)
› Soweto (Java ontwikkeling)
› Staatsloterij (OpenVMS beheer)
› Stichting Woonbedrijf (.NET portaal)
› Stichting Woonbedrijf (mobiele oplossing)
› Technische Unie (.NET portaal)
› Thales Nederland (Charon-VAX)
› UWV (Java ontwikkeling)
› VVAA (applicatie integratie)
› Zorg en Zekerheid (Oracle portaal) [bron]

Ik zie alleen .NET ontwikkeling staan bij gemeente Den Haag, meer referenties op het gebied van gemeentelijke ervaring zie ik zo snel niet. Ook hier kan ik het fout hebben uiteraard! Dan maar kijken of Donald Hessing een parel tussen de knikkers blijkt te zijn:

Donald Hessing is architect en technisch teamleider bij de unit Microsoft .NET System Development van VX Company IT Services BV. [bron]

Mijn ervaring is dat architecten en back-end ontwikkelaars  niet de mensen zijn waarmee we de standaarden oorlog gaan winnen, maar wie weet heb ik het wel fout –het kan, ondanks alle signalen die het tegendeel lijken te roepen.

Zijn LinkedIn profiel geeft echter ook geen zicht op zijn expertise en ervaring met het toepassen van de webrichtlijnen bij gemeenten. Helaas.

Terug naar het artikel.

“De benodigde ingrepen zijn volgens Hessing zo groot dat veel redactiesystemen voor websites aangepast moeten worden. Doordat veel gemeenten hun eigen redactiesysteem hebben, moeten die volgens Hessing afzonderlijk worden aangepakt.”

Het grootste deel van de gemeenten, waterschappen en provincies maakt gebruik van redactiesystemen van een beperkt aantal leveranciers. Er is inderdaad geen standaardoplossing, zoals Hessing stelt, maar evenmin van een enorme diversiteit, zoals wordt gesuggereerd.
En het wordt nog mooier.

“De richtlijnen sluiten het gebruik van veel moderne technieken uit, zoals Flash, dat gebruikt wordt voor het tonen van animaties of video. ‘Als Ik bijvoorbeeld als Defensie een aardige campagne heb op tv en die wil ik een vervolg geven op mijn homepage, kom ik al in de problemen’, zegt Hessing.”

Dit is een bekende fabel. Wie dit stelt diskwalificeert zichzelf als deskundige. Het meest bekende bewijs dat de stelling van Hessing niet waar is, is de oplossing die in het kader van een rijksoverheidsvideoproject is gerealiseerd. De gebruikte videoplayer maakt gebruik van Flash en van verschillende terugvalopties als Flash niet beschikbaar is. ‘Moderne technieken’ (wat dat ook moge zijn; de meeste van die technieken bestaan al jaren…) kunnen wel degelijk worden gebruikt; er worden alleen wel eisen gesteld aan de manier waarop.

“Hessing schat dat de kosten voor de aanpassingen kunnen oplopen tot 10 miljoen euro. ‘Maar ook waterschappen en politiekorpsen moeten aan de slag’, stelt Hessing.”

Het geschatte bedrag zou zomaar kunnen kloppen als geen ter zake deskundige partijen worden ingehuurd om webbouwprojecten uit te voeren. Belangrijke oorzaak daarvan is in de praktijk, dat voor het maken van de
webinterface geen specialisten worden ingezet, de functienaam daarvoor is web front-end developer, maar het erbij gedaan wordt door back-end developers of grafisch vormgevers. Dat het vak van web front-end development als zodanig onvoldoende wordt erkend is een van de oorzaken waarom nog steeds suboptimale websites worden gebouwd.

Tenslotte wordt nog een kamerlid aangehaald, maar daar zal ik hier niets over zeggen

Oerigens zijn de opmerkingen over de teksten van mijn collega Raph de Rooij, hier en daar wat aangevuld met mijn eigen opmerkingen.

Inmiddels hebben andere media het artikel overgenomen: Digitaal Bestuur twitterde vanmorgen over hun artikel “Webrichtlijnen dure grap voor gemeenten”. Inmiddels is de kop aangepast, maar in de URL zie je de originele titel nog.

En ook Communicatie Online neemt het bericht zonder controle over: “Drempelvrije gemeente is kostbaar”. Kennelijk is 10 miljoen niet genoeg om de leden van Communicatie Online (is van Adformatie, onderdeel van Kluwer) te boeien, want de kosten zijn in dat artikel alweer verhoogd naar “tientallen miljoenen euro’s”.

Zo zie je maar hoe makkelijk een snel en makkelijk artikel uit kan lopen tot een onwaarheid die waarheid wordt. Mijn werk is er niet makkelijker op geworden, dit moet ik allemaal weer recht gaan zetten…

Eerder deze week publiceerden verschillende websites (o.a. Webwereld en Digitaal Bestuur ) het bericht dat Bijleveld de webrichtlijnen alleen verplicht wil stellen voor de rijksoverheid. Dit baseerden zij op de zinsnede: “Een wettelijke verplichting voor medeoverheden acht ik op gespannen voet staan met de eigen verantwoordelijkheid van de medeoverheden.” Deze is te vinden in de brief die Bijleveld aan de Tweede Kamer stuurde in antwoord op vragen uit Algemeen Overleg e-overheid van 5 november 2008.

NUP

De staatssecretaris stelt dat het voldoende is dat VNG, IPO, Unie van Waterschappen en Rijk zich in een gezamenlijke verklaring van 1 december 2008 hebben gecommitteerd aan het Nationaal Uitvoeringsprogramma Dienstverlening en e-overheid. Hierin staan de webrichtlijnen onder het kopje e-toegang prominent genoemd: ‘Alle overheidsinstanties zorgen dat nieuwe websites voldoen aan de webrichtlijnen en dat alle bestaande websites worden aangepast aan de webrichtlijnen’. De verplichting is er dus, die is alleen niet wettelijk. Overigens geldt voor rijkswebsites sinds 2006 een ministerraadbesluit, ook geen wet, waarin staat dat zij moeten voldoen aan de webrichtlijnen.

Keurmerk

Bijleveld wil daarnaast het voeren van een keurmerk voor websites van overheden die voldoen aan de webrichtlijnen niet verplicht stellen. “Ik vind het de verantwoordelijkheid van de website eigenaar om te bepalen hoe men laat zien dat men voldoet. (…) De keuze voor een keurmerk ligt primair bij de website-eigenaar. Die bepaalt of er een keurmerk op de website moet komen te staan. Daar ligt dan ook de afweging voor de eventuele kosten die daarmee gemoeid zijn.”
Uiteraard wordt wel gemeten en gepubliceerd hoe overheidswebsites het doen: in de WebrichtlijnenMonitor van Overheid.nl wordt van alle overheidsorganisaties bijgehouden of en in hoeverre ze voldoen aan de richtlijnen.
De brief van de staatssecretaris is te vinden op de website van BZK.
Op de NUP-website zijn de verklaring van 1 december en de volledige tekst van het NUP te vinden.

Change.gov

Centraal in de transitie staat de website change.gov. Op deze website staat de agenda van de nieuwe president, en nodigt hij iedereen uit mee te denken en te werken aan de grote veranderingen in het land. Zo nodigt hij iedereen uit vragen te stellen aan het nieuwe team dat het land gaat besturen. En iedereen kan weer op die vragen reageren.
Zo ontstaat een nieuwe en vooral open dynamiek bij het opstellen van het politieke programma van een nieuwe regering. Dus geen campagne leuzen meer, geen loze beloftes, en ook geen onderhandelingen achter gesloten deuren.
Maar open betekent ook dat het open staat voor uitersten. En dat geldt zeker als Internet ingezet wordt.

Polarisatie

Ik ben nu Obama’s boek “the audacity of hope” aan het lezen. Daarin beschrijft hij hoe de Amerikaanse politiek de laatste decennia (sinds Reagan, eigenlijk) vooral aan het polariseren is. Als je geen Republikein bent, ben je Democraat. Ben je niet voor, dan ben je tegen. Misschien is dat een gevolg van een twee partijen stelsel, maar ik denk dat het marketing denken er ook een grote invloed op heeft.
In zijn boek zet Obama zich daar tegen af. Hij is Democraat, maar ziet ook veel waarde in Republikeinse standpunten en argumenten.
En nu laat hij het volk dus meepraten over de veranderagenda. Met als gevolg dat mensen –vanuit de gepolariseerde politiek– lastige vragen stellen om vooral tegen te zijn. En dat voorstanders die lastige vragen verwijderen.
Mijn punt is dat hieruit blijkt dat open niet hetzelfde is als anders of zelfs als verandering. Open weerspiegelt het nu, en geeft alles en iedereen de mogelijkheid op het podium te klimmen.

Open data

Naast die belangrijke les over open overheid past Obama er nog meer toe. Zo is alle inhoud op change.gov vrijgegeven onder een Creative Commons licentie, waardoor het mogelijk en legaal is die inhoud te hergebruiken. Zo kan je nu bijvoorbeeld de veranderingen op die site volgen. En meer toepassingen zullen wel snel volgen.

Change.gov draait overigens op Expression Engine, een CMS waar ik ook wat ervaring mee heb. Het is geen open source software, maar is wel van de makers van Code Igniter, een open source PHP franework. EE is gebruikersvriendelijk, en volgt de webstandaarden.

Obama volgt een strategie van openheid, iets wat politiek gezien een verademing is. Ik vraag me echter af of die strategie in het sterk gepolariseerde Amerika voldoende bijdraagt aan de daadwerkijke verandering. Openheid legt ook de verschillen bloot. Maar het geeft ook de veranderingsgezinde mensen de instrumenten en het podium om mee te denken en te werken aan een betere toekomst. Ik volg de ontwikkelingen met grote interesse!

p.s. Deze blogpost is geheel op de iPhone geschreven, later zijn de links en koppen toegevoegd. FYI

There are internationally recognized agreements for creating web sites, known as 125 quality requirements standards warrants a significantly better website. The Netherlands government has assembled these international standards in a quality model called the Web Guidelines. This quality model comprises 125 quality requirements for the benefit of better websites.
The Webguidelines aren’t new, they have been around for four years now. Before dec. 1 2008 however, only corporate websites of the national government were forced to conform to the guidelines. This changed drastically: from now on, any new government site needs to conform, and by the end of 2010, all existing sites need to conform as well.

This means that we have two years to make the entire Dutch government’s Internet presence accessible. It is a powerful signal about the importance of accessibility, as well as a huge challenge to implement.

It seems I have my work cut out for me.